Türkiye, ihracatta yüksek rakamlara ulaşmasına rağmen küresel pazarlardaki konumunu korumakta zorlanıyor. Yüksek enflasyonun üretim maliyetlerini artırması, döviz kurundaki yükselişin maliyet artışlarının gerisinde kalması ve Çin başta olmak üzere Asya ülkelerinin artan rekabeti, ihracatçı firmaların uluslararası pazarlardaki fiyat avantajını zayıflatıyor. Avrupa Birliği’nin gündemindeki “Made in EU” yaklaşımı da Türkiye’nin dış ticaretine ilişkin belirsizlikleri artırıyor.
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, 3 Kasım’da İstanbul’da düzenlenen basın toplantısında Türkiye’nin ekim ayı ihracatının 25,9 milyar dolara ulaştığını açıklayarak, Cumhuriyet tarihinin en yüksek üçüncü aylık ihracat rakamına erişildiğini duyurdu. Bolat, mal ihracatında son 42 ayın 31’inde artış yaşandığını ve 24 kez rekor kırıldığını ifade etti.
Ancak ihracat rakamlarındaki artış, sektörün karşı karşıya olduğu sorunları ortadan kaldırmıyor. Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı payın gerilemesi, üretim maliyetlerinin yükselmesi ve ihracatçıların finansmana erişimde yaşadığı güçlükler, rekabet gücüne ilişkin endişeleri artırıyor.
İhracat 25 yılda yaklaşık 8,7 kat arttı
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türkiye’nin mal ihracatı, 2001 yılında 31,3 milyar dolar seviyesindeyken 2025 yılı sonunda 273,3 milyar dolara yükseldi. Böylece mal ihracatı yaklaşık 8,7 kat artış gösterdi. Aynı dönemde hizmet ihracatı da 15,1 milyar dolardan 122,6 milyar dolara çıktı.
Türkiye’nin mal ve hizmet ihracatının toplam büyüklüğü 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 395,9 milyar dolara ulaştı.
Dünya Ticaret Örgütü verileri de Türkiye’nin küresel ticaretteki payının uzun yıllar boyunca yükseldiğini ortaya koyuyor. Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı pay 2002 yılında yüzde 0,55 seviyesindeyken 2023 yılında yüzde 1,08’e çıkarak tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.
Dünya ihracatındaki pay yüzde 1’in altına geriledi
Son yıllarda ise bu yükseliş yerini düşüşe bıraktı. Türkiye’nin dünya ihracatından aldığı pay 2024 yılında yüzde 1,07’ye, 2025 sonunda ise yüzde 1,04’e geriledi. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) ile PwC Türkiye iş birliğinde hazırlanan “İhracatta Rekabetçiliğin Geliştirilmesi” raporunda, 2026 itibarıyla Türkiye’nin küresel ihracattaki payının yüzde 0,98’e kadar düştüğü belirtildi.
Bu gerilemede üretim maliyetlerindeki yükseliş, küresel ticarette teknoloji yoğun ürünlerin ağırlığının artması ve Çin başta olmak üzere Asya ülkelerinin rekabet gücünü artırması etkili faktörler arasında gösteriliyor.
2015-2018 yılları arasında TİM Genel Sekreterliği görevini yürüten, House of Advice kurucusu ve CEO’su Bader Arslan da Türkiye’nin ihracat performansındaki ivme kaybının temelinde üretim maliyetlerinin bulunduğuna dikkat çekiyor.
DW Türkçe’ye değerlendirmelerde bulunan Arslan, ihracat rakamlarında nominal artış devam etse de ihraç edilen ürün miktarında farklı oranlarda gerileme yaşandığını belirtiyor. Arslan’a göre Türkiye’nin rekabet gücünü olumsuz etkileyen başlıca unsurlar arasında üretim maliyetlerindeki artış, teknoloji yoğun sektörlerdeki küresel dönüşüm ve firmaların ölçek yetersizlikleri bulunuyor.
İhracatın büyük bölümü sınırlı sayıda firmadan geliyor
Türkiye’nin ihracatçı firma sayısı son 25 yılda önemli ölçüde arttı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre 2002 yılında 31 bin 855 olan ihracatçı şirket sayısı, 2025 yılı sonunda 166 bin 500’e ulaştı.
Buna karşın ihracatın dağılımında önemli bir yoğunlaşma bulunuyor. TİM verilerine göre toplam ihracatın yüzde 52’si yalnızca 1000 firma tarafından gerçekleştiriliyor. İhracatın yüzde 43’ten fazlası İstanbul merkezli şirketlerden gelirken, yıllık ihracatı 1 milyar doları aşan firma sayısı 25 ile sınırlı kalıyor.
Bu tablo, özellikle Anadolu’da faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli ihracatçıların finansman, üretim maliyetleri ve uluslararası rekabet konusunda yaşadığı sorunları daha görünür hale getiriyor.
Artan maliyetler ihracatçıların rekabet gücünü zayıflatıyor
Merkez Bankası’nın uyguladığı sıkı para politikası ve Türk lirasındaki değerlenme süreci, ihracatçı firmaların maliyet baskısını artıran unsurlar arasında yer alıyor.
TİM-PwC raporunda yer alan verilere göre döviz kurundaki artışın enflasyonun gerisinde kalması sonucunda, 2022 yılına kıyasla dolar bazında makine üretim maliyeti yüzde 60, hazır giyim maliyeti yüzde 58 ve mobilya üretim maliyeti yüzde 55 yükseldi.
Bader Arslan, üreticilerin başlangıçta artan maliyetleri kârlılıklarından karşılamaya çalıştığını, ancak bu durumun uzun süre sürdürülemediğini belirtiyor. Fiyat artışlarının küresel piyasalarda rekabeti zorlaştırdığını ifade eden Arslan, müşterilerin zaman içerisinde alternatif tedarikçilere yöneldiğine dikkat çekiyor.
Made in EU yaklaşımı ihracatçılar için yeni risk oluşturuyor
Türkiye’nin toplam ihracatında Avrupa Birliği ülkeleri önemli bir yere sahip. İhracatın yüzde 40’tan fazlasının Avrupa pazarına gerçekleştirilmesi, AB’nin ticaret ve sanayi politikalarındaki değişiklikleri Türkiye açısından kritik hale getiriyor.
Avrupa Birliği’nin üçüncü ülkelerle yaptığı serbest ticaret anlaşmalarının artması ve kamuoyunda “Made in EU” olarak bilinen Sanayi Hızlandırma Yasası kapsamında gündeme gelen düzenlemeler, Türk ihracatçılarının gelecekteki pazar konumuna ilişkin soru işaretleri oluşturuyor.
Ekim ayında Almanya ve Fransa’nın otomotiv sektörüne yönelik Türkiye’yi dışarıda bırakan bir uzlaşmaya vardıklarını açıklaması da bu endişeleri artırdı. Türkiye’nin söz konusu düzenlemelerin dışında kalması halinde otomotiv başta olmak üzere çeşitli sektörlerde önemli ihracat kayıpları yaşanabileceği değerlendiriliyor.
İhracatçılar maliyet baskısına dikkat çekiyor
Ege İhracatçı Birlikleri Koordinatör Başkanı Muhammet Öztürk de Türkiye’nin ihracat rekabetçiliğini etkileyen iç ve dış gelişmelere dikkat çekiyor.
DW Türkçe’ye konuşan Öztürk, ABD ile Çin arasındaki ticaret geriliminin yanı sıra Avrupa Birliği’nin üretimi kendi sınırları içerisinde tutmaya yönelik politikalarının Türkiye’nin ihracatı açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtiyor.
Türkiye’de işçilik, enerji, hammadde, lojistik ve finansman maliyetlerinin hızla yükseldiğini, döviz kurlarının ise aynı ölçüde artmadığını ifade eden Öztürk, bu durumun Türk ihracatçısının uluslararası pazarlardaki fiyat rekabetçiliğini zayıflattığını vurguluyor.
Öztürk’e göre 2019-2025 döneminde Türkiye’de ortalama yıllık enflasyon yaklaşık yüzde 38 seviyesinde gerçekleşirken, rekabet edilen ülkelerde bu oran tek haneli seviyelerde kaldı. Maliyetler arasındaki bu farkın ihracatçıların ana pazarlarda pay kaybetme riskini artırdığını belirten Öztürk, ihracat gelirlerinde döviz bazında artış görülmesine rağmen miktar bazında yaklaşık yüzde 2’lik gerileme yaşandığına dikkat çekiyor.
İhracatçılar yeni döneme endişeyle hazırlanıyor
Türkiye’nin ihracatı nominal değerler üzerinden artışını sürdürse de küresel pazarlardaki pay kaybı, üretim maliyetleri ve finansman sorunları sektörün önündeki önemli başlıklar olmaya devam ediyor.
2026 yılı sonunda yeni bir yıllık ihracat rekoruna ulaşılması hedeflenirken, 160 bini aşkın ihracatçı firma açısından asıl gündem uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü koruyabilmek. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin artan maliyetler karşısında üretim ve ihracat faaliyetlerini sürdürebilmesi, Türkiye’nin önümüzdeki dönemde küresel ticaretteki konumunu belirleyecek temel unsurlar arasında yer alıyor.
